. . .

Evrópusambandið fer ekki með yfirþjóðlegt vald á sviði menntamála og stjórnvöld í hverju aðildarríki hafa forræði yfir málaflokknum. ESB hefur t.d. ekki vald til að setja lög eða reglur um skóla í löndum ESB eða að setja skólum námsskrá: slíkt er á valdssviði hvers aðildarríkis.

Á vegum Evrópusambandsins er hins vegar rekin samstarfsáætlun á sviði menntamála sem ber heitið Menntaáætlun ESB (Lifelong Learning Programme). Með áætluninni reynir ESB að hvetja aðildarríkin til aukins samstarfs í þessum málaflokki. Menntaáætlunin nær til allra skólastiga, allt frá leikskóla- til háskólastigs, og hefur það að markmiði að styrkja tengsl og samstarf milli menntastofnana, kennara og nemenda í þátttökuríkjunum. Einnig er leitast við að auka gæði í námi og skilning á menningu, tungumálum og lífsháttum í öðrum Evrópulöndum. Styrkir eru meðal annars veittir til nemenda- og kennaraskipta, tungumálanáms, starfsþjálfunar og samstarfsverkefna milli menntastofnana, t.d. á sviði námsgagnagerðar. Menntaáætlunin skiptist í smærri undiráætlanir, þar á meðal eru Comenius (frá leikskóla- til framhaldsskólastigs), Erasmus (háskólastig), Leonardo da Vinci (starfsmenntun og -þjálfun) og Grundtvig (fullorðinsfræðsla). Þekktust þessara áætlana er Erasmus-áætlunin en um 1,5 milljón háskólastúdenta hafa hlotið styrk úr sjóðum hennar til að taka hluta af námi sínu í öðru þátttökulandi.

Erasmus-áætlunin, sem hóf göngu sína árið 1987, er af mörgum talinn vera helsti hvatinn að Bologna-yfirlýsingu 29 Evrópuríkja árið 1999 um aukið samstarfi á sviði háskólamenntunar Markmið Bologna-ferlisins er að gera Evrópu að einu sameiginlegu háskólasvæði þar sem reglur um t.d. gráðukerfi (BA, MA, PhD), gæðavottun á námi, gagnkvæma viðurkenningu á námi eru samræmdar. Þannig er t.d. reynt að auðvelda og hvetja íbúa Evrópu til að leita sér menntunar í öðru Evrópulandi. Þátttaka hvers lands í Bologna-ferlinu felur í sér viljayfirlýsingu af hálfu viðkomandi stjórnvalda og þau eru ekki lagalega skuldbindin til að framkvæma yfirlýsingar og markmið. Evrópusambandið hefur hvatt mjög til þessa samstarfs og veiti því mikilvægan fjárstuðning.

Þó Evrópusambandið hafi ekki umboð til lagasetningar í menntamálum þá hefur vald ESB til að setja lög í öðrum málaflokkum verið nýtt til að samþykkja tilskipanir (directives) um viðurkenningu á tilteknum starfsréttindum fyrir einstaklinga sem flytjast til annars lands. Það er liður í því að tryggja réttindi og auka frelsi í fólksflutningum innan ESB. Til að auðvelda akademískt mat á námi ef flust er til annars lands, hafa verið settar upp svokallaðar NARIC/ENIC-skrifstofur í þátttökulöndum Menntaáætlunar ESB (þ.á.m. á Ísland) sem aðstoða einstaklinga við að fá nám sitt viðurkennt í viðkomandi landi.

Ísland er þátttökuríki í Menntaáætlun ESB á grundvelli EES-samningsins (lesa meira hér). Ísland er einnig aðili að Bologna-yfirlýsingunni.