. . .

Þó svo fjárlög Evrópusambandsins kunni að líta umfangsmikil, þá er staðreyndin sú að velta þeirra er ekki nema um 1.08% af vergri þjóðarframleiðslu (Gross National Income) aðildarríkja ESB og um 2.5% af heildarútgjöldum þeirra. Samþykkt fjárlög ESB á árinu 2008 voru samtals 129,1 milljarður evra sem er um 235 evrur á hvert mannsbarn í ESB. Ein skýring hvers vegna fjárlögin eru ekki hærri en raun ber vitni er að útgjaldamiklir málaflokkar eins og varnarmál, heilbrigðismál, menntamál og félagsleg velferðarmál eru mestmegnis á forræði og ábyrgð aðildarríkjanna sjálfra.

Aðildarríki ESB hafa komið sér saman um ákveðinn tímaramma utan um fjárlög þar sem þak er sett á heildarútgjöld fyrir tímabilið. Um er að ræða 7 ára fjárlagaramma og árið 2007 byrjaði nýtt tímabil sem að lýkur árið 2013. Heildartekjum ESB eru settar skorður í sáttmálum ESB en tekjurnar geta ekki verið meiri en sem nemur 1,24% af vergri þjóðarframleiðslu aðildarríkjanna. ESB hefur ekki leyfi til að reka fjárlög með halla, þannig að tekjur verða að duga fyrir útgjöldum hverju sinni. Framkvæmdastjórn ESB er ætlað að byggja á grunni þessarar sjö ára fjárhagsáætlunar þegar hún leggur fram árleg fjárlög til umfjöllunar og samþykkis af Ráðherraráðinu og Evrópuþinginu.

ESB hefur sínar eigin lögformlegu leiðir til að afla tekna og er ekki háð aðildarríkjunum um sérstök framlög. Aðildarríkin innheimta hins vegar þau gjöld sem mynda stofna að tekjum ESB. Evrópusambandið hefur þrjá megin tekjustofna:

Aðildarríkin greiða hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu til starfsemi sambandsins. Hlutfallið fer eftir fjárlögum hvers árs og árið 2007 var hlutfallið 0.73%. Þetta er stærsti tekjustofn ESB og nemur um 69% af heildarfjárlögum.

Hefðbundnir tekjustofnar eru tollar og gjöld sem ESB innheimtir af innflutningi frá ríkjum utan Evrópusambandsins. ESB er tollabandalag sem þýðir að um viðskipti við ríki utan ESB gildir ein sameiginleg tollskrá. Árið 2007 er áætlað að ESB fái um 15% af tekjum sínum frá þessum tekjustofni, en hlutfall tekna af þessum stofni hafa farið lækkandi vegna aukins frelsi í viðskiptum og lækkun á tollum.

Aðildarríkin greiða ákveðið hlutfall af virðisaukaskatti til ESB. Þessi tekjustofn stendur undir 15% af fjárlögum ESB.

Aðrir tekjustofnar standa undir um 1% af útgjöldum ESB. Þetta eru t.d. skattar sem starfsmenn stofnana sambandsins greiða, greiðslur frá ríkjum utan ESB (t.d. Ísland) sem taka þátt í samstarfsáætlunum ESB.

Tekjurnar koma frá aðildarríkjunum nokkurn veginn í réttu hlutfalli við auðlegð þeirra. Hlutfallslega greiðir Holland, Þýskaland og Svíþjóð mest í sjóði ESB.

Fjárlögin eru að mestu notuð til að fjármagna verkefni í aðildarríkjunum. Útgjöldin ákvarðast af forgangsröðun hverju sinni og það eru aðildarríkin sem í sameiningu ákveða forgangsröðunina. Styrkir til landbúnaðar hafa til langstíma verið stærsti útgjaldaliðurinn þó svo hlutfall þess af heildarfjárlögum hafi farið lækkandi. Annar stór útgjaldaliður eru uppbyggingar- og byggða styrkir til fátækari aðildarríkja og svæða ESB. Á árinu 2007 leggur ESB áherslu á að veita auknum fjármunum í aðgerðir sem hafa hvetjandi áhrif á hagvöxt. Um 6% af fjárlögum ESB fara í að fjármagna verkefni sem tengjast utanríkisstefnu ESB t.d. þróunaraðstoð. Auk þessa ná fjárlög ESB til fjölmargra annarra málaflokka.

Almennt má segja að fátækari ríki ESB fái hlutfallslega mest í sinn hlut af fjárlögum. Nýju aðildarríkin 12 ásamt Portúgal, Grikkland, Írland og Spánn eru þau ríki sem fá hlutfallslega mest til sín úr sjóðum ESB.

Evrópuþingið og Ráðherraráðið samþykkja í sameiningu árlegt fjárlagafrumvarp ESB byggt á tillögu frá framkvæmdastjórn ESB. Þingið ræðir frumvarpið í tveimur umferðum og tekur fjárlagafrumvarpið ekki gildi fyrr en það hefur verið undirritað af forseta þingsins.

Endurskoðendadómstóll ESB (European Court of Auditors) hefur eftirlit með ráðstöfun fjárlaga. Á hverju ári leggur hann fram skýrslu um bókhald ársins á undan til Evrópuþingsins og ráðsins. Þessi ársskýrsla er mikilvæg fyrir fjárlagaeftirlit þingsins sem ákveður hvort það samþykkir ráðstöfun framkvæmdastjórnarinnar á fjármunum ESB.