Orkumál

Inngangur

Náið samstarf aðildarríkja ESB á sviði orkumála á sér ekki langa sögu. Lengst af einkenndust orkumál fremur af hagsmunum og markmiðum einstakra ríkja en sameiginlegri stefnu. Frá lok 9. áratugarins hafa viðhorf hins vegar breyst. Mönnum varð ljóst að lögmál innri markaðarins yrðu einnig að ná til orku og að aukið samstarf væri nauðsynlegt til samræma stefnu í innflutning á orku frá ríkjum utan ESB og til að takmarka neikvæð áhrif orkuvinnslu og nýtingu á umhverfið.

Samstarf ESB í orkumálum nær til þriggja megin sviða:

1. Orka og innri markaðurinn

Innan ESB er sameiginlegar innri markaður um orku. Markmið innri markaðarins er að auka samkeppni í framleiðslu og sölu á orku og stuðla að gagnsæi reglna, ódýrara orkuverði, betri nýtingu og bættum og auðveldari flutningum á orku. Fyrirtæki og einstaklingar eiga þannig að geta keypt orku frá seljendum orku í öðrum aðildarríkjum.

Nánari upplýsingar:

Raforkumarkaðurinn

Gasmarkaðurinn

2. Samstarf um stefnu gagnvart þriðju ríkjum og öryggi í orkuframboði

Evrópusambandsríkin eru mjög háð þriðju ríkjum um orku en um helmingur af almennri orkuþörf ESB er fullnægt með innflutningi af orku frá ríkjum utan ESB og áætlað er að þetta hlutfall komi til með að aukast í framtíðinni samfara aukinni orkuþörf. ESB er einkum háð innflutningi á gasi og olíu. Allt að 70% af olíunotkun ESB ríkja er aðkeypt frá ríkjum utan ESB. Frá 1991 hefur ESB reynt að takmarka neikvæð áhrif þessa meðal annars með því að samræma reglur á alþjóðavettvangi (t.d. innan Heimsviðskiptastofnunarinnar, WTO) um flutning og sölu á orku.

3. Umhverfissjónarmið

Fyrirkomulag framleiðslu og nýtingu orku  skiptir miklu um hvernig gengið er um náttúru og auðlindir. Stefna ESB í orkumálum er mikilvægur þáttur í umhverfisstefnu sambandsins. Ríki ESB hafa lýst stuðningi við markmið og aðgerðar um framleiðslu og nýtingu orku í því skyni að minnka losun gróðurhúsategunda og vinna gegn hlýnun loftslags. Á leiðtogafundi í Brussel í mars 2007 náðist mikilvægt samkomulag um aðgerðir í loftslagsmálum. Meðal þess sem leiðtogarnir samþykktu var 20% niðurskurður á losun gróðurhúsalofttegunda og að endurnýjanlegir orkugjafar verði 20% af orkunotkun ESB fyrir 2020. Hér má nálgast niðurstöður leiðtogafundarins og aðgerðaáætlun um orkumál 2007-2009.

ESB hvetur einnig til rannsókna á þessu sviði m.a. með því að veita fjármagn til samstarfs á sviði umhverfisvænna orkugjafa.

Nánari upplýsingar: Endurnýtanleg orka

Ísland og stefna ESB í orkumálum

Samskipti Íslands og ESB á sviði orkumála mótast einkum af EES-samningnum. Reglur ESB um innri markað orku ná til EES svæðisins alls. Þannig ná reglur er lúta að neytenda- og umhverfissjónarmiðum orkumála og reglur um frjálsa samkeppni í framleiðslu og sölu orku einnig til Íslands. Íslendingar hafa einnig aðgang að þátttöku í rannsóknaáætlunum ESB á sviði orkumála.

EES samningurinn hefur haft verulega áhrif í því að koma á frjálsum viðskiptum með orku á Íslandi. Ísland hefur þó nokkra sérstöðu að því leyti að vegna legu landsins er raforkukerfi landsins ekki tengt raforkukerfi annarra ríkja. Ísland er líka í þeirri einstöku stöðu að um 70% af orkunotkun landsmanna er fengin frá endurnýjanlegum orkugjöfum.