|
Ekki er minnst á umhverfismál í stofnsáttmálum ESB.
Evrópusambandið fór þó smátt og smátt að láta til sína taka í
umhverfismálum og upp úr 1970 fór ESB-löggjöf á þessu sviði að líta
dagsins ljós. Áhersla á umhverfismál innan ESB var aukin bæði með
Maastricht sáttmálanum (1992) og Amsterdam-sáttmálanum (1999) sem báðir
sköpuðu umhverfismálum sterkari lagagrunn. Með Amsterdam-sáttmálanum var
bætt inn grein sem felur í sér að umhverfissjónarmið skuli höfð til
hliðsjónar við stefnumörkun í öllum málaflokkum ESB. Einnig var hugtakið
sjálfbær þróun undirstrikað sem grundvallarmarkmið í stefnu sambandsins.
Umhverfisstefna ESB
Umhverfismál eru mjög mikilvægur
málaflokkur í samstarfi aðildarríkja ESB og byggir stefna sambandsins
einkum á markmiðum sjálfbærrar þróunar og áherslu á fyrirbyggjandi
aðgerðir.
Markmiðum umhverfisstefnu ESB er einkum náð í gegnum
sérstakar aðgerðaáætlanir.
Sjötta aðgerðaáætlun ESB á
sviði umhverfismála nær til tímabilsins 2002 til 2012 og er ramminn utan
um aðgerðir ESB á sviði umhverfismála. Meðal þess sem ESB leggur
sérstaka áherslu á eru aðgerðir til að stemma stigu gegn
loftslagsbreytingum (bæði innan ESB og á alþjóðavettvangi); umhverfi og
heilsa (t.d. hættuleg efni, hávaðamengun, gæði lofts og vatns),
náttúruvernd og verndun lífríkis og sjávar.
ESB hefur skipað sér í forystusveit í
baráttunni gegn loftlagsbreytingum og hlýnun jarðar. Á
leiðtogafundi í Brussel í mars 2007 náðist tímamótasamkomulag um
aðgerðir í loftslagsmálum. Meðal þess sem leiðtogarnir samþykktu var 20%
niðurskurður á losun gróðurhúsalofttegunda og að endurnýjanlegir
orkugjafar verði 20% af orkunotkun ESB fyrir 2020.
Hér má nálgast niðurstöður
leiðtogafundarins og aðgerðaáætlun um orkumál 2007-2009.
Ákvarðanataka í
umhverfismálum
Með Amsterdam-sáttmálanum var vægi ráðherraráðs og
Evrópuþingsins á sviði umhverfismála aukið verulega á kostnað
framkvæmdastjórnar ESB. Fjöldi gerða sem samþykktar voru innan
samákvörðunarferlisins (e. co-decision procedure) - eitt af
ákvarðanatökuferlum ESB - jókst til muna og nú má telja að um 95%
tilskipana (e. directives) á sviði umhverfismála séu teknar með þessum
hætti. Samákvörðunarferlið felur í sér að Evrópuþingið hefur jöfn
tækifæri á við ráðherraráðið við að móta nýja löggjöf.
Aðildarríki ESB og stofnanir ESB deila með sér ábyrgð
á stefnumótun í umhverfismálum. Það þýðir að hvert aðildarríki mótar upp
að vissu marki eigin stefnu og aðgerðir en einnig eru sameiginlegar
ákvarðanir teknar á vettvangi Evrópusambandsins.
Ísland og
umhverfismálastefna ESB
Með EES-samningunum gerðist Ísland aðili að
sameiginlegri stefnumörkun ESB á sviði umhverfismála, ef frátalin eru
málefni er varða náttúruvernd (sem ná t.d. til veiða úr dýrastofnum sem
talin eru í útrýmingarhættu). Ísland tók við megninu af umhverfislöggjöf
ESB við gildistöku EES-samningins. Þar má nefna reglur um
mengunarvarnir, sorphirðu, mat á umhverfisáhrifum, upplýsingagjöf til
almennings um umhverfismál, skráningu eiturefna o.s.frv.
Ísland á einnig aðild að
Umhverfisstofnun Evrópu sem
hefur það hlutverk að safna og vinna úr upplýsingum um stöðu
umhverfismála í Evrópu.
|
