CFSP. Common Foreign and Security Policy. Utanríkismálastefna ESB.

Evrópusambandið er stærsta efnhagsveldi heims og kemur sameinað fram í viðskiptamálum, svo sem í Alþjóða viðskiptastofnuninni. Evrópusambandið er tollabandalag, sem þýðir að ríkin hafa sameiginlega tolla gagnvart þeim sem ekki eru í sambandinu og engir tollar eru á milli aðildarríkjanna. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kemur fram fyrir hönd allra aðildarríkjanna í viðskiptasamningum og alþjóðlegum stofnunum um viðskiptamál. Með samstarfinu geta ríkin betur tryggt hagsmuni sína og haft áhrif á þróun heimsviðskipta.

Evrópusambandinu hefur stundum verið lýst sem efnhagslegum risa en pólitískum dverg, þar sem ESB er stærsta efnhagsveldi í heiminum en aðildarríkin hafa ekki kosið að tala einum rómi í utanríkismálum nema í því sem snýr að viðskiptum og í þeim málum sem alger samstaða ríkir um. Amsterdamsáttmálinn, sem tók gildi 1. maí 1999 færði samstarfið í utanríkis- og öryggismálum fram á við meðal annars með því að opna fyrir möguleika á sameiginlegum aðgerðum ef veginn meirihluti er fyrir því í ráðherraráðinu, með því að veita ESB umboð til að takast á hendur friðargæslu og mæla fyrir um að sett yrði á fót embætti talsmanns Evrópusambandsins í alþjóðamálum. Í heild þóttu breytingarnar með Amsterdamsáttmálanum vera mikilvægt en varfærið skref í átt til nánara samstarfs aðildarríkjanna í utanríkismálum. Aðgerðir aðildarríkjanna hafa hinsvegar sýnt að þau vilja nýta þær heimildir sem sáttmálinn gefur til fulls og auka samstarf í utanríkismálum verulega. Samráð stjórnvalda í utanríkis- og öryggismálum eykst stig af stigi auk þess sem samstarf herafla ríkjanna styrkist með það fyrir augum að geta sameiginlega tryggt öryggi og sinnt friðargæslu og knúið fram frið.

Aðildarríki ESB vilja hafa tæki til að bregðast hratt og örugglega við alþjóðlegu neyðarástandi. Þess vegna hafa þau ákveðið að frá og með árinu 2003 verði þau í stakk búin til að senda 50.000 til 60.000 sérþjálfaða hermenn innan 60 daga til að takast á við friðargæslu og knýja fram frið. Hér er ekki verið að ræða um „Evrópuher“ heldur samstarf herafla aðildarríkjanna. Skýrt er tekið fram að aðgerðir ESB eru til að tryggja frið og öryggi í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjoðanna (S.þ.) og sambandið undirstrikar að Öryggisráð S.þ. ber meignábyrgð á friðargæslu í heiminum. Ennfremur er skýrt tekið fram að framþróun öryggis- og varnarmálastefnu ESB og aðgerðir ESB á þessu sviði verað í nánu sambandi og samvinnu við NATO. Tillit skal tekið til NATO-ríkja sem ekki eru í Evrópusambandinu, þ.m.t. Íslands.

Amsterdamsáttmálinn opnaði fyrir gerð sameiginlegrar markmiðsetningar aðildarríkjanna í utanríkismálum. Markmiðssetningin (‘common strategy’) segir til um sameiginleg markmið og leiðir (‘common strategy’). Þegar þetta er skrifað hafa aðildarríkin samþykkt sameiginleg markmið og leiðir í samskiptum við Rússland, Úkraínu og löndin umhverfis Miðjarðarhafið. Framkvæmdastjórnin, talsmaður ESB í utanríkismálum og forsæti ráðherraráðsins hafa eftirlit með því að aðildarríkin vinni samkvæmt markmiðssetningunni.