Stofnanir Evrópusambandsins
Evrópusambandið samanstendur af ýmsum stofnunum með mismunandi
ábyrgðarsvið. Þær styðja við hver aðra og deila völdum með sér –
ekki ólíkt valddreifingunni milli Alþingis, ríkisstjórnar og
dómstóla á Íslandi. Mikilvægustu stofnanirnar eru
framkvæmdastjórnin, ráðherraráðið og leiðtogaráðið, Evrópuþingið og
Evrópudómstóllinn.
Framkvæmdastjórnin: gætir sameiginlegra hagsmuna ESB
Framkvæmdastjórn ESB hefur það verkefni að leggja fram tillögur að
stefnumótun, sem ráðherraráðið og Evrópuþingið taka afstöðu til.
Tillögur framkvæmdastjórnarinnar skulu vera í anda sameiginlegra
hagsmuna Evrópu. Vísindamenn, sérfræðingar, umhverfisverndarsamtök
og aðrir veita ráðgjöf um þær tillögur sem framkvæmdastjórnin leggur
til. Framkvæmdastjórnin hefur einnig það verkefni að sjá til þess að
aðildarríkin framfylgi ákvörðunum ESB. Framkvæmdastjórnin er skipuð
27 framkvæmdastjórum, einum frá hverju aðildarríki og hefur hún yfir
26.000 starfsmönnum að ráða.
Heimasíða Framkvæmdastjórnarinnar
Ráðherraráðið: rödd aðildarríkjanna
Ráðherraráðið ásamt Evrópuþinginu eru þær stofnanir ESB sem fara
með löggjafarvald. Ráðherraráðið er vettvangur aðildarríkjanna og
skipað ráðherra frá hverju aðildarríki. Fundum í ráðherraráðinu er
skipt niður eftir sviðum, þannig að aðeins þeir fagráðherrar sem
málið varðar sitja viðkomandi fund. Ef að ætlunin er að ræða
landbúnaðarmál, mæta eingöngu landbúnaðarráðherrar ríkjanna til
leiks.
Allar tillögur sem berast frá framkvæmdastjórninni þurfa að fara í
gegnum ráðherraráðið til að öðlast lagagildi.
Atkvæðagreiðsla fer þannig fram að hvert aðildarríki hefur ákveðinn
fjölda atkvæða eftir íbúafjölda. Í flestum málum tekur ráðherraráðið
ákvörðun með auknum meirihluta, sem fæst ef meirihluti ríkjanna
(stundum 2/3 ríkjanna) ásamt 73,9% atkvæða eru fylgjandi tillögunni.
Aðildarríki ESB skiptast á um formennsku í ráðinu. Formennskuríkið
skipuleggur fundi og ákveður helstu forgangsmál. Hvert ríki fer með
formennsku 6 mánuði í senn. Slóvenía fer með formennsku í ráðinu
fyrri hluta ársins 2008 og Frakkar seinni hlutann.
Heimasíða slóvensku formennskunar
Heimasíða Ráðherraráðsins
Evrópuþingið: rödd fólksins
Evrópuþingið gætir hagsmuna íbúa aðildarríkjanna. Það sér til
þess að sjónarmið Evrópusambandsins sem heildar vegi þyngra en
einstakra ríkja þegar mál er tekið fyrir. Íbúar Evrópusambandsins
ákveða samsetningu Evrópuþingsins fimmta hvert ár í kosningum.
Þingmönnum Evrópuþingsins er raðað eftir flokkslínum, ekki eftir
þjóðríkjum. Evrópuþingið er stærsta fjölþjóðlega þing í heimi með
785 þingmenn. Síðast var kosið til þingsins í júní 2004.
Hlutverk og mikilvægi þingsins hefur aukist með árunum. Áður fyrr
var það ráðgjafaraðili en hefur smám saman fengið aukið vægi í
lagasetningu og eftirlitshlutverk þess hefur verið styrkt.
Evrópuþingið getur hafnað samsetningu framkvæmdastjórnarinnar og
komið í veg fyrir að fjárlög sambandsins verði samþykkt.
Heimasíða Evrópuþingsins
Evrópudómstóllinn: tryggir að farið sé að lögum
Dómstólnum er falið að tryggja að sameiginleg lög séu skilin og
innleidd á sama hátt alls staðar innan Evrópusambandsins. Ef
framkvæmdastjórnin kemst að þeirri niðurstöðu að aðildarríki fari
ekki að lögum eða tilskipunum, er málið kært til Evrópudómstólsins.
Síðan ákveður dómstóllinn til hvaða aðgerða nauðsynlegt er að grípa
og hvort sekta beri aðildarríkið. Aðildarríkin geta einnig kært
ráðherraráðið eða framkvæmdastjórnina til Evrópudómstólsins ef þeim
finnst þau fá óréttláta meðferð. Á sama hátt geta fyrirtæki og
almenningur í ESB leitað til dómstólsins, ef þau líta svo á að lögum
ESB hafi ekki verið framfylgt.
Heimasíða Evrópudómstólsins
Leiðtogaráðið: ákveður hvert sambandið skuli stefna
Í leiðtogaráðinu koma saman forsetar og/eða forætisráðherrar
aðildarríkjanna ásamt forseta framkvæmdastjórnarinnar. Þeir hittast
allt að fjórum sinnum á ári. Leiðtogaráðið mótar pólitíska stefnu
ESB og er drifkrafturinn í samstarfinu. Leiðtogaráðið hefur ekki
löggjafarvald en tekur mikilvægar stefnumótandi ákvarðanir.
|
