Fylgst með ESB úr stúkusæti EES

Síðastliðin þrjú ár gegndi Þjóðverjinn Gerhard Sabathil stöðu fastafulltrúa Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og Noregi, með aðsetur í Ósló. Auðunn Arnórsson ræddi við Sabathil í tilefni af því að hann er að láta af því embætti og hverfa til nýrra starfa í Berlín.

Á þessu ári hefur ýmislegt gengið á í samskiptum Íslands og ESB, og ber þar samningana um aðlögun EES-samningsins að stækkun ESB eflaust hæst. Sumir skynjuðu kröfuhörku ESB um stóraukin fjárframlög Íslands og hinna EFTA-ríkjanna í þróunarsjóð ESB sem eins konar fjárkúgun. Hvað segir þú um þetta?
"Fyrir mestu er að farsæl samningsniðurstaða náðist. Hún er Íslandi ótvírætt hagfelld - tollfrelsi og hagstæðir tollfrjálsir kvótar fyrir mikilvægustu útflutningsafurðir Íslands til Austur-Evrópu skipta þar mestu. Rétt er að verðið fyrir að fylgjast með ESB úr stúkusætinu EES hækkaði aðeins [með hækkun framlaganna í þróunarsjóðinn].

Uppnámið sem samningarnir um stækkun EES komust í er Liechtenstein neitaði að skrifa undir þá, sýndi glöggt hve Ísland er háð því hvað hin tvö EFTA-ríkin í EES, Liechtenstein og Noregur, gera.

Nú um áramótin verða rétt 10 ár liðin frá því EES-samningurinn gekk í gildi. Ég tel það ekki vera neina tilviljun að á þessu tímabili hefur íslenzkt efnahagslíf tekið stórstígum framförum. Þátttakan í innri markaði Evrópu, sem EES-samningurinn opnaði fyrir, var forsendan fyrir mörgu framfaraskrefinu og hefur gert íslenzkt athafnalíf samkeppnishæfara en það hefur nokkurn tímann verið. EES-samningurinn var t.d. forsenda fyrir fjárfestingum íslenzkra aðila í þýzkum sjávarútvegsfyrirtækjum, og ég efast um að í Lúxemborg væri nú starfandi íslenzkur banki ef EES-samningsins hefði ekki notið við.

En þessir kostir EES-samstarfsins eru því verði keyptir, að Íslendingar þurfa að sætta sig við að yfirtaka löggjöf sem aðrir hafa samið; að hafa ekki aðgang að ákvarðanatökunni. Það lætur nærri að 3.800 lagagerðir frá ESB hafi verið lögteknar á Íslandi í gegn um EES-samninginn á þessum 10 árum. Það má vissulega líta svo á, að það sé bráðsnjallt af Íslendingum að "úthýsa" lagagerðinni til "verktaka" í Brussel og höfuðborgum ESB-landanna 15, en þetta þýðir að með EES-aðildinni hefur Ísland afsalað sér í reynd meira fullveldisvaldi en það gerði með fullri aðild að ESB, þar sem aðildarríkin deila því með sér.

Ég tek þó skýrt fram: Að sjálfsögðu mun ESB áfram virða EES-samninginn, svo lengi sem samningsaðilar telja hann framkvæmanlegan."

Óttinn kom á óvart
Hvað með sjávarútvegsmálin?
"Einmitt vegna hins háþróaða sjávarútvegs sem rekinn er á Íslandi - íslenzk sjávarútvegsfyrirtæki eru eftir því sem ég fæ bezt séð með þeim samkeppnishæfustu í heimi - hefði ég haldið að Íslendingar væru fullir sjálfstrausts þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Það kom mér satt að segja á óvart að hér væri alið eins mikið á ótta gagnvart Evrópusambandinu í öllu sem snertir sjávarútvegsmál og raun ber vitni. Ég fæ ekki séð að Íslendingar hafi nokkuð að óttast, jafnvel þótt þeir myndu þurfa að laga fiskveiðistjórnunina að sameiginlegri fiskveiðistefnu ESB. Ég bendi á að hinum samkeppnishæfa íslenzka sjávarútvegi stæðu ýmis ný tækifæri opin, gengi Ísland í ESB. Til dæmis í gegnum samninga ESB um veiðar í lögsögu þriðju landa. Íslendingar gætu að mínu mati notið mjög góðs af þessum samningum."

Verður stækkað ESB, með 25 aðildarríkjum í stað 15, aðgengilegra fyrir land eins og Ísland?

"Með stækkuninni sem kemur til framkvæmda 1. maí í vor tekur Evrópusambandið stakkaskiptum. Ekki aðeins landfræðilega, heldur líka hvað varðar tungumálaflóruna, menningu, pólitískar hefðir, hugarfar o.s.frv. Segja má að verið sé að stofna alveg nýtt ESB. Næsta vor verður nýr stjórnarskrársáttmáli sambandsins samþykktur um sama leyti og aðildarríkjunum fjölgar um 10, kosningar fara fram til Evrópuþingsins og ný framkvæmdastjórn sambandsins skipuð. Ísland mun ekki fara varhluta af þessum breytingum. Langflest aðildarríki stækkaðs ESB verða lítil ríki, og þannig má færa rök fyrir því að sambandið verði þannig meira aðlaðandi fyrir lítil ríki. ESB mun ætíð sinna hagsmunum lítils aðildarríkis betur en lítils ríkis sem stendur utan við sambandið."

Ertu orðinn "Íslandsvinur"?

"Á þessum þremur árum kom ég 21 sinni til Íslands og dvaldi hér alls í 80 daga, þ.e. nærri 10% af embættistíð minni. Ég hef lært að Ísland er ekki eins einhæft hagkerfi og ég - eins og fleiri útlendingar - hélt þegar ég kom hingað fyrst. Þótt sjávarútvegurinn sé eftir sem áður mikilvægasta undirstöðuatvinnugreinin er viðleitnin til að skjóta fleiri stoðum undir íslenzkt efnahagslíf greinilega farin að skila árangri. Vetnisvæðingin, heimsforysta í notkun Netsins, líftæknin, allt eru þetta merki um framsækni Íslands.

Í heimsóknum mínum kom ég til allra landshorna nema Vestfjarða. Ég á þá til góða þegar ég kem næst sem ferðamaður."